Moord en doodslag met Simon Vuyk & Sibo van Ruller
Verslag door Bas ter Luun
Hoe keek men pakweg 150 jaar geleden tegen misdaad en straf aan? Het Nederland van eind negentiende eeuw. Een samenleving met sociale verhoudingen, religieuze betekenis en familieverbanden die wezenlijk verschillen van de wereld van nu. Op 15 november 2011 waren Simon Vuyk (journalist en criminoloog) en Sibo van Ruller (historisch criminoloog en oud-docent aan de VU) te gast op uitnodiging van Crime Still Pays om het boek 'De Blikken Dominee' te presenteren respectievelijk in te gaan op de historische context van criminaliteit en rechtshandhaving. Na een gezamenlijk diner in 'De Basket' op de VU-campus luisterden en discussieerden zo'n 30 alumni en studenten mee.
Simon Vuyk is auteur van het boek 'De Blikken Dominee'. Simon is een rappe prater die voordat hij ook maar toekomt aan de inhoudelijke behandeling van zijn journalistiek geschreven boek, gevoelens tegenover de doodstraf met ons bespreekt. In het boek 'De Blikken Dominee' worden de verhalen van twee moorden vertelt die zich in het Friese Harlingen (tevens de woonplaats van de auteur) in de 19e eeuw hebben afgespeeld. Simon vertelt over Ype de Graaf – een geboren crimineel, wat we vandaag een veelpleger en draaideurcrimineel zouden noemen en behorend tot de onderklasse.
Na weer eens vast te hebben gezeten komt Ype terug in de Harlingse maatschappij, bij zijn vriendin Aafke die een vijf jarig dochtertje met hem heeft. Aafke beëindigt de relatie. Met de woorden 'Aafke beraad je' wijst Ype haar op de noodlottige consequenties van haar keuze. Ype zal later worden terechtgesteld wegens de moord op zijn geliefde Aafke.
Simon Vuyk vervolgt zijn presentatie over Johan Barger – alias de blikken dominee – te Harlingen. Dominee Barger weet zich een plek te veroveren in de bovenklasse, maar komt ook tot een gruwelijke moord. Na een aantal omzwervingen betrekt dominee Barger, geboren Amsterdammer, de pastorie in Harlingen. Daar wordt hij verliefd op Cato Mirande. De liefdesrelatie die daarop volgt eindigt voor Cato fataal. Barger vermoordt haar. Simon Vuyk vertelt over zijn onderzoek in de archieven van de kerkgenootschappen waar Barger voorganger was. Hieruit blijkt dat Barger een alcoholist was en vaker agressief gedrag vertoonde. Afwijkend gedrag dat niet past bij het ambt van dominee, lijkt ook in de 19e eeuw in de doofpot te worden gestopt, zo toont Vuyk aan.
Sibo van Ruller is de tweede spreker van de avond. Sibo is lange tijd verbonden geweest aan de sectie criminologie van de VU. Sibo gaat terug naar de wortels van het strafrechtelijk systeem dat wij anno 2011 hebben: de napoleontische Code Pénal die begin 19e eeuw in Nederland werd ingevoerd. Bovendien gaat hij in discussie over een wetenschappelijke benadering van misdaad en straf door de tijd heen – zoals de historische criminologie beoogt – versus de journalistieke aanpak, zoals Simon Vuyk met zijn boek 'De Blikken Dominee' laat zien.
Hoe dan ook, Simon Vuyk en Sibo van Ruller hebben ons bewust gemaakt van de overeenkomsten, maar vooral van de verschillen tussen onze huidige strafrechtspleging en die van weleer.
